Kişilik

( 0 - KULLANICI DEGERi )

Kişiyi başkalarından farklı kılan ve toplumsal ilişkilere içinde gözlemlenebilen örgütlü ruhsal, bedensel işlevsel özellikler bütünü.

Kişiler arasındaki benzerlik ve farklılıkları saptamak, bir dizi benzerlik ya da farklılığın bir kalıp ya da model halinde nasıl örgütlendiğini araştırmak amacıyla değişik kişilik kuramları geliştirilmiştir. Eski Yunan’da, kişinin bedensel ve ruhsal sağlığını suyuk adı verilen 4 beden sıvısı arasındaki dengeye bağlı olduğu ve her kişilik özelliğinin bir suyuktan kaynaklandığı kabul edilirdi. Buna göre kan heyecanlı, kara safra melankolik, sarı safra öfkeli, balgam kayıtsız kişilik özelliklerine yol açıyor ve bu sıvıların vücutta ki oranı ruh durumunu belirliyordu.

Çağdaş kuramlar; Tip, nitelik, durum, özellik ve davranış kuramları gibi başlıklar altında toplana bilen çağdaş kişilik kuramlarında, çoğunlukla tekil özelliklerden yola çıkarak genellemelere gitme eylemi ağır basar.

Tip kuramlarında kişilik beden yapısına göre sınıflandırılır. Alman psikiyatr Ernst Kretschmer’in öncülük ettiği bu kuram, 3 temel beden tipine (somatotip) dayanır. Geniş gövdeli, kısa kol ve bacaklı, şişmanlama eğilimindeki kişilerin oluşturduğu piknik tip, Kretschmer’in klinik gözlemlerine göre manik – depresif psikoza ve siklotimi denen duygusal dalgalanmalara yatkındır. Bunun karşıtı olan astenik tipin özelliği ince uzun gövde, uzun kol ve bacaklar, kilo almama eğilimidir; astenik tipler şizofreniye yatkındır. Geniş omuzlu ve dar kalçalı atletik tipler ise ruh ve akıl hastalıklarına en az yatkın olan kişilerdir. Daha sonra tanımlanan displastik tip, bu 3 tipin hiçbirine tam uymayan karışık beden özellikleri gösterir. Önceleri ilgi gören, hatta popüler bir nitelik kazanan bu sınıflandırma, bedensel özelliklerle kişilik arasında kesin bir bağlantı olmadığı gerekçesiyle giderek terk edilmiştir.

Durum kuramları ya da analitik kuramlar Sigmund Freud’un psikanaliz kuramından türemiştir. Bu kuruma göre kişilik üst benlik, benlik ve ilkel benlik denilen ruhsal katmanlara ayrılır ve bunlar arasında ki etkileşimin sonucu olarak gelişir. Çoğunlukla cinsel içerik taşıyan biyolojik kökenli dürtüler de bu etkileşimde belirleyici bir rol oynar. Kişilik gelişiminin tümüyle bilinç dışı süreçlerle açıkladığı, tarihsel ve toplumsal koşulları göz ardı ettiği gerekçesiyle eleştirilmesine ve çeşitli değişikliklere uğramasına karşın bu yaklaşım, çağımızın en etkili ve popüler kişilik kuramlarındandır.

Carl G. Jung da, Freud’unki kadar kapsamlı bir kişilik kuramı geliştirmemekle birlikte, gene bilinç dışı öğelere ağırlık vermiş ve bu kavramı daha da geliştirerek, kolektif bilinç dışı kuramını ortaya atmıştır. Jung’a göre kolektif bilinç dışı insanın ortak fiziksel ve davranışsal özelliklerini belirler; kişi bilinçli “aklı” ile kendini tanır, ama kolektif bilinç dışı onun tarihi ve bilinçsiz olan yanıdır. Öte yandan kişi, Jung’un persona adını verdiği bir tür maske aracılıyla kişiliğin bilinç dışı öğelerini dışa vurmaksızın toplumda kabul görebilir.

Tamamına erişebilmek için Kayıtlı Üye olup Giriş yapmalısınız

Etiketler: kişilik bir dışı bilinç toplumsal göre kişiliğin olan beden özellikler tümüyle ortaya kabul tekil ile bireysel tip özellikleri içinde ele

Giriş Bölümü

Posta Kutusu

Kişilik

Psikoloji bölümü