1. GİRİŞ

    Haritayı, yeryüzünün ya da diğer gezegenlerin düzgün bir yüzeye belli bir ölçek dahilinde küçültülmüş, genelleştirilmiş ve açıklamalarla tamamlanmış izdüşüm gösterimidir şeklinde tanımlayabiliriz. Bir harita ile kullanıcıya aktarılabilecek bilgiler, o haritanın ölçeğine ve yapılış amacına bağlıdır.

    Bir haritadan doğru, noksansız, okunaklı, anlaşılabilir ve göze hoş görünmesi şeklinde sıralanabilecek beş önemli özellik beklenir. Haritanın noksansız olabilmesi için, ölçek değeri  göz önünde tutularak, haritanın amacına uygun beklentileri sağlayacak türden bilgileri  içermesi diğer bilgilerin de kısmen ihmal edilmesi gerekir.  Örneğin, nehirlerin gösterilmesi amacıyla yapılacak bir haritada yerleşmelerin de aynı hassasiyetle gösterilmesi beklenmemelidir. Burada tezimizin de konusunu teşkil eden genelleştirme işin içine girmektedir. Haritadan beklenen bu özelliklerin sağlanması için, haritanın doğruluğu, amacı ve anlatımı korunarak haritanın okunaklığını yükseltmek amacıyla sahip olduğu bilginin azaltılması işlemi genelleştirme işlemidir.

     Tezin ana amacı, 1:25 000 ölçekli haritalardan Klasik ve Bilgisayar Destekli Genelleştirme ile 1:50 000 ve 1:100 000 ölçekli harita üretiminde nehir ve münhani kalıpları üretilerek doğruluk, zaman ve maliyet yönleri ile irdelenmesidir.

     Önce genelleştirme konusuna kısaca değinilmiş, genelleştirmenin amacı ve gerekliliği açıklanmaya çalışılmıştır. Genelleştirme fonksiyonları ve çeşitlerinden örnekler verilmiş, müteakiben Klasik ve Bilgisayar Destekli Genelleştirme konularına girilmiş, konu ile ilgili bir uygulama yapılarak klasik sistem ile Bilgisayar Destekli Genelleştirme karşılaştırılmıştır. Son bölümde de elde edilen sonuçlar irdelenmiş ve bundan sonra yapılacak çalışmalar için öneriler getirilmiştir.

2. GENELLEŞTİRMENİN TANIMI

     Genelleştirme yıllardan beri kartoğrafyanın ana uğraş konularından birini oluşturmaktadır. Klasik anlamda genelleştirme, türetme haritaların büyük ölçekli haritalardan ve başka kaynaklardan  yararlanılarak elde edilmesi sırasında ortaya çıkan bilgi karmaşıklılığının azaltılması, önemsiz bilgilerin atılması, harita objeleri arasındaki belirgin mantıksal ilişkilerin ve estetik kalitenin korunması işlemlerinin bileşkesi olarak tanımlanabilir (Bildirici, 1997). Genelleştirme için yapılan tanımların bazıları şöyledir:

     Brokhaus Enzyklopdaie genelleştirmeyi “Bir haritanın içeriğinin geometrik konum, nesne sayısı ve gösterim biçimi bakımından yeni bir harita tasarımı için değiştirilmesi, düzenlenmesi işlemidir. Genelleştirme büyük ölçeklerden küçük ölçeklere geçilmesinde uygulanır. Bu tür geçişler sonucunda ana şeklin gösterimi sadeleştirme, özetleme ve nesnelerin ötelenmesiyle artık aynen korunamaz; ana şekle benzer işaretlerle ifade edilir. Genelleştirme, nicelik olarak anlamlı bir seçimden, nitelik olarak gösterilmesi gereken nesnelerin anlamlı bir vurgulamasından oluşur.” şeklinde tanımlamaktadır (Bildirici,1994).

    Oferman'a göre   genelleştirme, “Haritanın yapılış amacına uygun olarak değişik faktörlerin neden olduğu detay kaybının anlamlı olarak önlenebilmesi veya daha az veri ile daha fazla bilginin gösterilebilmesi için harita elemanları ve gösterilmesi gereken detaylar arasında yapılabilecek uzlaştırma ve düzenleme işlemleridir” (Offerman,1991 ).

    Uluslararası Kartoğrafya Birliğinin Uluslararası Kartoğrafya Sözlüğünde genelleştirme; yeni oluşturulacak haritanın amacına ve/veya ölçeğine uygun olarak harita içeriğinin kavramsal dönüştürülmesi, özetleme, basitleştirme (nokta azaltma), seçme olarak tanımlanmıştır.

    Bu tanımlardan da yararlanarak genelleştirme için genel bir tanımlama yapılacak olursa; büyük ölçekli haritalardan küçük ölçekli haritalar türetirken ortaya çıkan bilgi karmaşıklığının ve görüntüsel sorunların giderilmesi için, haritanın yapılış amacı gözönünde tutularak iletilecek bilgiler arasında yapılan düzenleme işlemleridir, denebilir (Bank,1998).

3. GENELLEŞTİRMENİN AMACI VE GEREKLİLİĞİ

    Genelleştirmede temel amaç, grafik netliği çok iyi olan haritalar üreterek haritanın görünümünü ve aktarılmak istenen bilginin kolayca anlaşılmasını sağlamaktır.

    Prof. Imhof genelleştirmenin amacını “ Harita ölçeğine bağlı olarak mümkün olan en yüksek doğruluğa ulaşmak, iyi bir bilgi temsil geometrisi, şekil ve elemanların iyi karakterize edilmesi, şekil ve renklerin mümkün olduğu kadar tabii durumlarına benzerliği, açıklık, okunaklılık, sadelik ve farklı elemanlar arasındaki koordinasyon ve grafik temsildeki açıklıktır .” şeklinde açıklamıştır.

     Hake (1982) genelleştirmenin nedenini ikiye ayırmaktadır;

“-Nesnel bilgilerin elde edilmesi ve hazırlanması genelleştirici önlemler gerektirir. (Örneğin, ölçme tekniği açısından sadeleştirmeler, sınıfların oluşturulması.)

-Harita tasarımında ölçek ve hedef belirlenmesi kartoğrafik görünümü ve bununla birlikte nesnel bilgilerin yansıtılma biçimini etkiler.”

Dosyalar - Mimarlık