1.1. Genel :Yeni bir sistem dizaynýnda veya elde bulunan imkanlarýn geniþletilmesinde kapasite ihtiyaç kazançlarýnýn saptanmasý anahtar bir problem deðildir,fakat enkýsa iþlem periyotlarý için araç hacimlerinin deðiþtirilememesi durumu anahtar problemdir.Uzun ve kýsa vadeli yönetsel planlama ve kontrol için uyuþmanýn saðlanmasý açýsýndan kapasite hakkýndaki kararlarýn alýnmasý güçtür.[1]

 

            Herhangi bir üretim sisteminin gerçekleþtirdiði veya gerçekleþtirilmesi gerekli üretim seviyesi o sistemin kapasitesi olarak kabul edilir.Genellikle ,kapasite belirli bir zaman aralýðýnda yapýlan üretin miktarýyla tanýmlanýr.Kapasite ölçümünde karþýlaþýlan temel zorluk ise üretilen ürün çeþitliliðinden kaynaklanýr. [2]

 

    Verimli kapasite:Her iþlem periyodunda elde olan ana kaynaklarýn tutarlarý,hizmetler veya imalatlar için maksimum oranlarýna ait genellikle fiziksel birimlerle ölçülen ifadedir.

 

1.2. Kapasite Planlamanýn Görünümleri:

      

           Yönetim genelde kapasiteye baðlý problemleri üç þekilde yönetir.Kapasite gereklerinde gelecekteki talepteki deðiþiklikleri 5,10 veya uzun vadede yenilikleri yerine getirebilecek þekildeki ayarlamalarý içerir.Çoðu teknolojiler için ,kapasite artýrýmý yalnýz geniþ zaman dilimleri içinde yapýlabilir.Yönetim beklenen sezonluk talep ve iþ çemberindeki dalgalanmalara karþýlýk , düzende bir yýl yada iki yýlda düzenlemelerin periyotlarla sýnýrlandýrýlmasýný yapabilir.Bu kütle planlamasý  iþgücü hacminin ve envanterlerin kiralanmasý,iþ býrakmalar,görevdýþý çalýþýlabilir zamanlarýn kullanýlmasý ve farklý þekillerde firmalarla yapýlan fason anlaþmalara güvenilerek yapýlýr. [3]

 

            Üretim yapan bir fabrikanýn kapasitesini sabit bir deðer ile tanýmlamak güçtür. Makinalarýn tek tek kapasitelerini bulup toplamakla fabrikanýn tüm kapasitesini bulma imkaný yoktur.Üretim birimleri veya iþ istasyonlarý arasýndaki iliþkiler karmaþýk olduðundan kapasiteyi ölçmek güçleþir.Ýþ istasyonlarýnýn üretim hýzlarý arasýndaki farklar ,tamir-bakým faaliyetleri,program hatalarý yüzünden boþ beklemeler,ýskarta miktarý,iþçi ve daha pekçok faktör fiziksel kapasite üzerinde sapmalara yol açar.Üretim plan ve programlarý,bu sapmalar gözönüne alýnarak hazýrlanmalýdýr.[4]

 

              Ürün veya sistem çýktýlarý benzer ise kapasitenin tanýmlanmasý ortakbir birimle yapýlabilir.Diðer taraftan ürün karýþýmý karmaþýk ise ,ortak bir birim kullanmak zordur.Bu gibi durumlarda, kapasite, üretimde kullanýlan üretim girdileri cinsinden tanýmlanabilir.Örneðin senelik , aylýk , haftalýk gibi zaman aralýklarýnda kullanýlan iþçi saati , tezgah saati veya hammadde birimi gibi.

          

            Üretime geçen bir fabrikada  kapasite ölçülmesi , üretim plan ve programlarýnýn hazýrlanmasý açýsýndan büyük önem taþýr.Ýstenilen miktarda mamulün istenilen zamanda üretilmesini saðlayacak olan programlarýn duyarlýðý kapasite deðerlerinin gerçeðe uygun olmasý ile saðlanabilir.Diðer taraftan bir fabrikanýn üretim kapasitesimde makina ve tesisler kadar önemli olan ikinci unsurun insangücü olduðu unutulmamalýdýr. Kapasitenin ayarlanmasý  ve deðiþkenlik açýsýndan insangücünün çok daha karmaþýk  bir yapýya sahip olduðu ve ciddi yönetim sorunlarý doðurduðu gerçektir.

 

            Sonuç olarak , kapasitedeki son düzenlemeler kýsa vadede talepteki rasgele dalgalanmalarla baþaçýkmalýdýr.Düzenlemeler talepteki kontrol edilemeyen ve tahmin edilemeyen rasgele dalgalanmalarýn belirlenememesi yüzünden bir haftalýk veya her günlük temelinde yapýlmalýdýr.[5]

 

            Bir sistemde kapasite tanımlanırken gözardı edilmemesi gereken bir konu da, etkenlik faktörü ve hurda faktörlerinin ekipman kullanımında oluþturacaðý deðiþiklerdir.

 

            Etkenlik faktörü, sıralamadaki gecikmeler, bakım-onarım çalışmaları , tezgah arızaları  ve benzeri nedenlerden dolayı kaybedilen kapasiteyi ifade etmek için kullanılır.Bu faktörün değeri 0.50 ve 0.95 arasında değişir.Örneğin , bir atölyede, haftada 100 motor üretmek için 550 torna-saate ihtiyaç varsa ve bu atölyede etkenlik faktörü 0.80 ise , o zaman belirtilen üretim seviyesine ulaþmak için  550/0.80=688 torna-saate ihtiyaç duyulacaktır.

 

            Hurda faktörü  ise, üretimde meydana gelen kayıpları ifade etmek için kullanılır.Haftada 100 adet motor üretebilmek için , yukarıda hesaplanan 688 torna-saat aynı zamanda bozuk ve hatalı parçaları da içermektedir. Eğer haftada 100 adet hatasız  motor üretilmek istenirse ve torna tezgahının %3 fireyle çalıştığı biliniyorsa o zaman 688/(1-0.03)=709 torna-saate ihtiyaç vardır.Gerekli torna sayısı ; haftalık çalışma saati iki vardiyada 75 saat ise , o zaman  709/75=9.45 torna tezgahı gerekmektedir.

 
          Ancak fiziksel kapasite sadece tam sayılarla ifade edildiğinden , 9 yada 10 torna  tezgahýnýn alýnmasý , yönetimin kararına bağlı olacaktır.Eğer 10 tezgah alınırsa, o zaman bir miktar  kapasitenin atıl kalmasına göz yumulacak ve bu  kapasitenin ilerde değerlendirileceği  düþünülecektir.9 tezgah alındığında ise , birtakım darboğazlar olabileceği  göz önünde  tutulacak ve gerektiğinde fazla mesai kararları verilecektir.[6]

            

   

Dosyalar - Endüstri